Les 1 Ontspannen
Deze basles, de eerste, die ik evengoed les één tot en met tien zou kunnen noemen, is zo belangrijk dat je er de rest van je loopbaan niets dan voordeel van zult hebben.
Het belangrijkste is dat je steeds beter leert om je volledig te ontspannen.
Virtuoos spelen is niet het gevolg van inspanning, maar van ontspanning. Enorm je best gaan staan doen levert vaak spanning op, waardoor je het tegenovergestelde bereikt van wat je wilt. Als je meer techniek wilt krijgen, als je beter wilt leren luisteren, als je strakker wilt leren samenspelen, leer dan om je meer te ontspannen. Als ik ga studeren (wat ik bijna dagelijks wel even doe, al is het maar vijf minuten), probeer ik vaak te ontdekken op welke momenten ik gespannen raak. Vervolgens ga ik proberen om hetzelfde te spelen als ik deed toen ik gespannen raakte, maar dan zonder spanning. Dat levert me eigenlijk altijd direct wat op.
Je kunt in je lichaam gespannen zijn en in je hoofd. Het eerste is het makkelijkst te ontdekken, maar is altijd het gevolg van het tweede.
Als je gespannen raakt, bereik je precies het tegenovergestelde van wat je bedoeling is. Het heeft de uitwerking op je dat je je minder goed kunt concentreren op wat je aan het doen bent (je vingers op een bepaalde plaats zetten en een klank produceren) en ook minder op wat je medemuzikanten doen. Je zult iets daarom nooit perfect leren spelen als je niet eerst de spanning aanpakt. Als je dat wél doet, ontstaat er een soort metabewustzijn ten aanzien van wat jij speelt en wat je omgeving speelt. Als je iets fout doet en ontspant, begrijp je al snel wat je precies fout doet en bedenk je een nieuwe manier om je doel te bereiken.
Dat er spanning ontstaat, is waarschijnlijk het gevolg van het op de verkeerde manier aanwenden van energie en van beperkende gedachten (zie les 56 voor dit laatste onderwerp). Ik heb bij mezelf ontdekt dat ik een kronkel in mijn kop heb: als ik extra mijn best wil doen, heb ik de neiging om gespannen te raken. Het lijkt wel alsof ik met de onbewuste gedachte rondloop dat spanning iets positiefs zou zijn, dat spanning me zou helpen om beter te spelen. Dat is de grootst mogelijke onzin: ik ben er onderhand van doordrongen dat ik pas echt goed klink als ik ontspannen speel. Helaas is dit besef niet voldoende om er helemaal mee op te kunnen houden, ik moet me tijdens het oefenen echt concentreren op de spanning zelf. Verwrongen gelaatsuitdrukkingen, krampachtige houdingen, het gebruik van ledematen die we eigenlijk niet nodig hebben (zoals stampen met de voet) en gespannen spieren moeten we dus zien te lozen. Ontspanning is niet iets waar je zes uur per dag op hoeft te studeren.

De contrabas blijft een redelijk zwaar instrument en ik wil je er absoluut niet toe stimuleren om zo weinig te doen dat je conditie hollend achteruit gaat. Ik denk dat ik zelf in totaal ongeveer één uur per dag studeer gemiddeld.
Een tijdje geleden werd ik regelmatig voorzien van optredens waarbij ik vier uur contrabas moest spelen. En al heb ik dat soort optredens bij tijd en wijle vervloekt (wat een uitputtingsslag!), nu denk ik daar toch anders over. Ze zijn bij nader inzien een zegen voor mijn conditie als contrabassist! Wat helpt om meer ontspannen tegenover je instrument te komen staan, is kiezen voor distantie als je de bas oppakt. Vooral als je al een tijdje bezig bent en consequent over dezelfde problemen bent heengefietst (misschien zonder het zelf in de gaten te hebben, zoals mij overkomen is), schiet er direct spanning in je lichaam als je je instrument oppakt. Je lichaam 'onthoudt' van alles, wat heel prettig is als je bijvoorbeeld niet meer precies weet hoe een melodie ook al weer ging die je ooit regelmatig gespeeld hebt. Je pakt je instrument en hup, daar blijken je vingers die melodie zomaar te spelen.

Deze methode, het zoveel mogelijk loslaten van alle spanning, werkt feilloos. Ik was zelf behoorlijk gespannen wanneer ik speelde, en kan nog steeds meer ontspannen gaan spelen. Ik blijf door deze methode mijn grenzen verleggen; sterker nog, ik geloof helemaal niet meer in grenzen sinds ik deze methode toepas. Ik ga gewoon door met mezelf eindeloos te verbeteren wat mijn techniek betreft. Ik ben nu bezig om mijn schouders meer te ontspannen wanneer ik in de duimposities speel. Blijkbaar gebruik ik daar nu nog teveel spierkracht voor, want mijn schouderpartij is wat stijf. Ik verheug me nu al op de toegenomen virtuositeit die het gevolg zal zijn van deze ontspanning!
Het klinkt natuurlijk als heel wat, wanneer mensen vertellen dat ze zes uur per dag studeren. Tjonge, denk je dan, die moet wel erg goed worden! Het strookt ook mooi met onze Calvinistische moraal van hard werken in het zweet des aanschijns. Maar het is niet nodig, is mijn stellige overtuiging. Spelenderwijs een geweldige bassist worden kan ook. Wat wil jij?