Dave Holland

Op elke toon van een toonladder kan een akkoord gebouwd worden. Je begint gewoon op een toon van de desbetreffende toonladder en stapelt er een aantal tertsen op. Laten we bijvoorbeeld eens uitgaan van een C majeur toonladder: C – D – E – F – G – A – B – C. Een vierklank gebouwd op de grondtoon wordt nu C – E – G – B, oftewel een majeur septiem akkoord: grote terts, kleine terts, grote terts. Het akkoord gebouwd op de tweede trap van de toonladder wordt nu: D – F – A – C, oftewel een mineur septiem akkoord: kleine terts, grote terts, kleine terts. Gewoon een kwestie van tertsen blijven stapelen dus, uitgaande van de toonladder waarmee je wilt werken. Als je gaat soleren en je komt een D mineur septiem akkoord tegen, kun je in de toonladder van C majeur spelen, uitgaande van de D. Dat wordt dus: D – E – F – G – A – B – C – D. Al dit soort toonladders heeft een naam. In onderstaand tabelletje staan ze vanuit een majeur (Ionische) toonladder. Ik zet er ook nog even de vierklank bij die op die trap gebouwd kan worden.

Het akkoord gebouwd op de vijfde trap van de toonladder is dus G – B – D – F. Een septiem akkoord, dat duidelijk terugleidt naar de grondtoon, luister maar. Dit wordt ook wel een dominant akkoord genoemd, en geef toe, het is behoorlijk dominant. Daar kun je dus in een Mixolydische toonladder overheen spelen. Let wel, ik zeg kan; in principe kan bijna alles – je muzikaliteit en je oren zijn de maatstaf.

Melodische mineur
Hier in Nederland lijken de ontwikkelingen in de jazz van de laatste 30 jaar enigszins aan ons voorbij te gaan. De belangrijkste ontwikkeling vind ik de integratie in de jazz van de melodische mineur – al ben jij het misschien niet met me eens. De jazz blijft zich maar evolueren, er vinden steeds nieuwe, interessante ontwikkelingen plaats. Bovendien: of een ontwikkeling echt belangrijk is, is pas bekend over honderd jaar.
Natuurlijk is de integratie van de melodische mineur niet uit de lucht komen vallen. Mineur akkoorden met een majeur zeven worden al langer gebruikt in de jazz, Horace Silver experimenteerde er bijvoorbeeld al mee in de vijftiger jaren van de vorige eeuw, denk aan Nica’s Dream.Maar de manier waarop er nu door veel mensen met altered akkoorden wordt gegoocheld (in Nederland bijvoorbeeld door de scene rond Michiel Borstlap) komt op mij nog steeds vernieuwend over – terwijl dit ook nog eens zo’n andere manier van muzikaal denken vergt, dat nog maar weinig mensen zich er aan lijken te wagen of het kunnen verdragen. Wat wij kunnen verdragen, verschuift overigens steeds verder.

Van de week hoorde ik een pianomuziekje dat bij een stomme film gespeeld werd uit het begin van de vorige eeuw. Het was de bedoeling dat het erg spannend zou klinken, maar voor onze oren klonk het rondweg saai. Brave drieklankjes, laag op het toetsenbord gespeeld, wie vindt dat nu nog spannend? Dan willen we nu toch heel wat gemenere intervallen horen. Ik bedoel te zeggen: deze ontwikkeling went wel, we hebben gewoon nog wat tijd nodig. Want wat een rijkdom aan klanken krijgen we erbij! Voor ons bassisten is het interessant om in dit verband te luisteren naar de CD’s van Dave Holland, die zich lekker uitleeft in melodische mineur toonladders.Om duidelijk te maken welke gigantische harmonische en melodische consequenties de introductie van de melodische mineur toonladder heeft, ontkom ik niet aan het uitleggen van een klein beetje muziektheorie. Deze les behandel ik de basis, de volgende les komt de melodische mineur aan de beurt. Ik zal het zo kort mogelijk houden. Dit is overigens bijzonder belangrijke informatie.
Wat is een akkoord? Een populaire definitie is: een opeenstapeling van tertsen. En hoewel er wel wat valt af te dingen op deze definitie (er bestaan b.v. ook kwart akkoorden), houden we hem nu voor het gemak even aan.