Natuurlijk is dynamiek niet het enige instrument dat je tot je beschikking hebt staan als je je muziek interessanter wilt maken en richting meegeven, dat doe je ook met je harmonieën en melodieën. Maar het is goed om vaak van de mogelijkheid van spelen met dynamiek gebruik te maken. Het belang van met dynamiek spelen wordt vaak vergeten, maar er zal echt een wereld voor je opengaan wanneer je ermee aan de slag gaat.

Een relatief makkelijke manier om je solo als bassist ergens naar toe te laten gaan, is rustig beginnen (zo rustig dat het bijna tegennatuurlijk gaat voelen), steeds wat wilder worden tot je in een climax lekker uit je dak gaat en vervolgens kort afbouwen. Als je een zachte, melodische solo wilt spelen moet je het weer anders aanpakken. Dan kun je een spanningsboog creëren door op de climax wat meer spannende noten te spelen, bijvoorbeeld noten die eigenlijk niet in de toonladder thuishoren die je op dat moment speelt, zoals bijvoorbeeld chromatische noten, of noten die wringen met het akkoord dat je speelt. De laatste methode is natuurlijk linke soep en vergt nogal wat van je muzikaliteit; vooral in zachte passages kun je net te ver gaan met dissonantie, zodat het gespeelde oerlelijk klinkt. Dan lijkt het net alsof je een fout maakt en niet weet waar je zit in het schema. Maar je kunt dit ook heel verantwoord doen en dan maakt het het verschil tussen een rustige solo waarin niets gebeurt en een prachtig melodisch verhaal.

Natuurlijk wil ik niet beweren dat je altijd maar rustig moet beginnen met je solo. Het is mogelijk om een goed doortimmerd verhaal af te steken terwijl je wild begint. Soms – vooral bij korte solo's – klinkt het goed om alleen maar te knallen. Op andere momenten is het leuk om tweemaal een climax in je solo te stoppen. Hier gelden geen algemene wetten, er zijn meerdere manieren om een verhaal te vertellen die allemaal even boeiend kunnen zijn. Maar wat ik hoop is dat je na het leen van dit stuk zin krijgt om (nog meer) aan de opbouw van je solo te denken en aan het verhaal dat je wilt vertellen.

Het verhaal
Als je een stuk speelt, is het goed om je de vraag te stellen wat je ermee probeert uit te drukken. Wil je schoonheid uitdrukken? Probeer je vorm te geven aan een gevoel, wil je een sfeer oproepen? De beste manier om over te brengen wat je wilt uitdrukken als muzikant, is het vertellen van een verhaal. Je probeert de aandacht van de luisteraar te vangen en neemt hem mee, zodat hij samen met jou een avontuur kan beleven.

Als jij met jouw muziek een verhaal wilt vertellen, is het goed om rekening te houden met een aantal van dezelfde principes waar alle verhalenvertellers rekening mee houden. Je kunt bijvoorbeeld naar een climax toewerken. Je kunt gebruik maken van een verhaallijn. Dat klinkt als een open deur en dat hoort het ook te zijn. Toch vergeten veel mensen dit, of ze hebben er gewoon nog nooit over na gedacht. Hoe vaak worden er bijvoorbeeld niet solo’s gespeeld waarbij de solist zijn kruit al binnen de eerste tien maten verschoten heeft? Eindelijk mag hij, na een lang intro en een lang thema eens aan zijn solo beginnen en hij knalt erin. Na die eerste, overdonderende maten is de climax echter al geweest, zodat hij nu niets anders kan verzinnen dan maar wat doordreutelen – tot hij uit zijn lijden wordt verlost door een andere solist of een ander gedeelte in het stuk.

Als je muziek maakt, moet de muziek ergens naar toe gaan. Deze wijsheid geldt trouwens niet alleen voor solo’s, maar ook voor hele muziekstukken. Een beetje voortkabbelende muziek is oersaai. Een nummer dat in zijn geheel klinkt als een langgerekte climax is óók oninteressant en bijzonder vermoeiend voor de luisteraar.

Er moet sprake zijn van een spanningsboog. Een van de manieren waarop je je muziek spannender kunt maken, is werken met dynamiek. Dit betekent dat je goed nagaat hoe je de muziek sterker kunt maken door bepaalde passages harder en andere passages zachter te spelen.

Niet alleen voor beginnende muzikanten, maar ook voor gevorderden valt het echt lang niet mee om hier altijd rekening mee te houden. Het is iets wat veel mensen gewoon vergeten als ze lekker bezig zijn. En als je er zelf wel aan denkt, ben je als bassist nog vaak overgeleverd aan de grillen van een drummer, die overal vrolijk doorheen zit te meppen. Denkt iedereen in de band er wel aan, dan moet er nog het volgende probleem opgelost worden: namelijk dat je pas echt met dynamiek speelt als je het gevoel hebt dat je overdrijft. Heel vreemd, maar iedereen die met dynamiek leert spelen kent dit verschijnsel: je denkt dat je iets met veel dynamiek speelt, maar wanneer je een opname terughoort, hoor je er niets meer van terug. De luisteraar krijgt pas iets van dynamiekverschillen mee als de muzikanten voor hun gevoel overdrijven. Nog een waarheid als een koe: wanneer muzikanten met dynamiek spelen, klinkt het bijna nooit alsof ze overdrijven.

Wij bassisten verzorgen de basis van de muziek. In alle modernere vormen van muziek zijn wij op de eerste plaats begeleiders. En hoe kun je het bedje van de solist het beste spreiden? Door goed naar hem te luisteren en op hem te reageren natuurlijk, maar er staan ook andere middelen tot je beschikking om hem meer de ruimte te geven. Als jazzbassist is het bijvoorbeeld vaak mooi om aan het begin van de solo zachter te gaan spelen.